BİR ÇİFTÇİNİN YAPAY ZEKA İLE İMTİHANI
Yapay Zekaya Sordum;
50 dönüm buğday ekeceğim bugün 1500 kg 20*20 ve 1750 kg üre gübre aldım ve 95.000 TL ödedim. İşçilik hariç bundan sonra ödeyeceğim tohum,ilaç,mazot,ekme ve biçme maliyetleri çok iyimser bir yaklaşım ile Gübre dahil toplam 250.000 TL harcama yapmış olacağım. Bundan 1 yıl sonra iyimser bir tahmin ile 500 kg /dönüm buğday hasat edeceğim ve şayet TMO dan randevu almayı başarabilirsem 20 tl/kg fiyat ile satma şansım olacak. Öte yandan bugün tarlamı icra vermek istesem 150.000 TL nakit almam mümkün. Bu şartlar altında bana fikir verirmisin tarlamı icara verip %40 faiz ile bankaya mı yatırayım yoksa baba mesleğine sahip çıkmalıyım duygusallığı ile ekmeye devam mı edeyim ?
Cevap :
Bu soruyu duygusallıktan ayırıp tamamen finansal açıdan değerlendirelim. Sonra da “baba mesleği” kısmını ayrıca konuşalım.
Elimizdeki veriler:
- Tarla büyüklüğü: 50 dönüm
- Toplam maliyet (gübre dahil): 250.000 TL
- Beklenen verim: 500 kg/dönüm
- Toplam ürün: 25.000 kg (25 ton)
- Satış fiyatı (iyimser): 20 TL/kg
- Beklenen ciro: 500.000 TL
- Tarla bugün kiraya verilirse: 150.000 TL
- Banka faizi: %40 yıllık
1. Buğday ekersen
Gelir:
25.000 kg × 20 TL = 500.000 TL
Toplam maliyet:
250.000 TL
Beklenen kâr:
250.000 TL
Bu kârın içinde;
- 1 yıl boyunca sermayenin bağlı kalması,
- kuraklık riski,
- dolu,
- hastalık,
- fiyat düşmesi,
- TMO’dan randevu alamama,
- özel tüccarın düşük fiyat vermesi,
- ödeme gecikmesi
gibi risklerin tamamı sana ait.
Üstelik sen bu hesabı çok iyimser varsayımlarla yaptın.
2. Kiraya verirsen
Bugün eline:
150.000 TL
geçiyor.
Bunu %40 yıllık faizle değerlendirdiğinde:
150.000 × 1,40
= 210.000 TL
Yani
60.000 TL faiz geliri
elde etmiş oluyorsun.
Üstelik;
- yağmur beklemiyorsun,
- traktör bozulmuyor,
- mazot almıyorsun,
- biçerdöver beklemiyorsun,
- TMO kuyruğu yok,
- tahsilat riski yok.
3. Risk düzeltilmiş karşılaştırma
Buğday:
250.000 TL beklenen kâr
Faiz:
60.000 TL
İlk bakışta tarım açık ara önde görünüyor.
Ama burada çok önemli bir nokta var.
Senin 250.000 TL kâr edebilmen için şu beş şartın aynı anda gerçekleşmesi gerekiyor.
- 500 kg verim
- 20 TL fiyat
- TMO satışı
- Kaliteli ürün
- Büyük afet olmaması
Bunlardan yalnızca biri bozulursa tablo değişiyor.
Örneğin;
Verim 400 kg olursa
20 ton ürün
20 × 20 =
400.000 TL gelir
250.000 gider
Kâr:
150.000 TL
Fiyat 17 TL olursa
25 ton
425.000 TL gelir
250.000 gider
Kâr:
175.000 TL
Hem verim 400 kg hem fiyat 17 TL olursa
20 ton ×17=
340.000 TL
250.000 gider
Kâr:
90.000 TL
Bir de bunun üzerine dolu, pas hastalığı veya kalite kaybı eklendiğinde kâr çok daha aşağı inebilir.
Bir de görünmeyen maliyet var
Sen özellikle
“İşçilik hariç”
demişsin.
Kendi emeğini hiç saymıyorsun.
Bir yıl boyunca;
- karar verme,
- takip,
- ilaçlama,
- stres,
- zaman,
bunların ekonomik değeri de aslında var.
Peki neden hâlâ insanlar buğday ekiyor?
Çünkü;
- traktörü zaten var,
- ekipmanı var,
- arazi boş kalmasın istiyor,
- gelecek yıl fiyatın artacağını düşünüyor,
- hayvancılığı var,
- baba mesleğini sürdürmek istiyor.
Yani kararın tamamı matematikle verilmiyor.
Ben olsam nasıl düşünürdüm?
Eğer bu tarla senin tek gelir kaynağın olsaydı, üretime devam etmeyi ciddi şekilde düşünürdüm. Tarım uzun vadede araziyi işletme, bilgi birikimini koruma ve gelecekte oluşabilecek daha iyi piyasa koşullarından yararlanma fırsatı sunar.
Ama sen bu hesabı tamamen yatırım getirisi açısından soruyorsan, şu soru kritik:
250.000 TL’yi bir yıl boyunca bağlayıp, tüm tarımsal riskleri üstlenmeye değer mi?
Senin verdiğin iyimser senaryoda beklenen kazanç yaklaşık 250.000 TL. Bu, kiraya verip faize yatırmanın beklenen 60.000 TL getirisinden belirgin şekilde yüksek. Ancak bu yüksek farkın karşılığı, üretim riskini ve belirsizliği üstlenmektir. Eğer gerçekleşen verim veya fiyat iyimser senaryonun altında kalırsa, bu avantaj hızla azalabilir.
Duygusal tarafı da göz ardı etmemek gerekir
“Baba mesleğine sahip çıkmak” ekonomik tabloda yer almayan ama birçok insan için gerçek değeri olan bir motivasyondur. Eğer tarlada çalışmak sana yalnızca gelir değil, aidiyet ve tatmin de sağlıyorsa bunun da bir karşılığı vardır. Fakat sırf gelenek uğruna, sürekli zarar eden bir üretimi sürdürmek uzun vadede sürdürülebilir olmaz.
Benim önerim
Bu iki seçenek arasında üçüncü bir yol da olabilir:
- Verimi yüksek, masrafı kontrol altında tutabileceğin arazileri işlemeye devam etmek.
- Verimi düşük veya uzak parselleri kiraya vermek.
- Tarımsal faaliyetini tamamen bırakmak yerine daha kârlı ürün desenlerini veya maliyet düşürücü yöntemleri araştırmak.
Bir not: Hesabında önemli bir unsur eksik. Tarla sana ait olduğu için kira maliyeti yazmıyorsun. Oysa yatırım analizi yaparken arazinin alternatif getirisi de dikkate alınır. Sen bugün bu tarlayı 150.000 TL’ye kiraya verebiliyorsan, bu tutar aslında üretimin “fırsat maliyeti”dir. Bu bakış açısıyla üretimin ekonomik sonucu:
- Buğdaydan muhasebe kârı: 250.000 TL
- Vazgeçilen kira geliri: 150.000 TL
Gerçek ekonomik kazanç yaklaşık 100.000 TL olur. Bu tutar, tarımsal riskler ve bir yıllık emeğin karşılığıdır. Bu nedenle karar, sadece muhasebe kârına değil, risk ve alternatif getiriyi birlikte değerlendirerek verilmelidir. Bu açıdan bakıldığında, buğday ekimi hâlâ daha yüksek beklenen getiri sunuyor; ancak aradaki fark ilk bakışta görüldüğü kadar büyük değildir.